Fiziksel sunucuya ihtiyacınız olduğunda iki temel yol var. Colocation'da donanımı siz satın alır, bir veri merkezindeki kabine yerleştirirsiniz; veri merkezi size alan, enerji, soğutma ve bağlantı sağlar. Dedicated sunucuda ise donanım sağlayıcıya aittir; siz belirli bir yapılandırmayı aylık ücretle kiralarsınız. İkisi de "bare metal"dir ve performans açısından fark yoktur. Farklar sahiplikte, maliyet yapısında ve sorumluluk dağılımındadır.
Donanım sahipliği
Colocation'da sunucu, disk, switch ve kablolar sizindir. Bu size tam serbestlik verir: istediğiniz marka ve modeli, istediğiniz RAID kartını, özel ağ kartlarını ya da GPU'ları seçebilirsiniz. Donanım bir varlık olarak bilançonuzda durur; ömrünü tamamladığında ikinci el satılabilir ya da test ortamında kullanılabilir.
Dedicated sunucuda seçenekler sağlayıcının kataloğuyla sınırlıdır. Karşılığında donanım arızası sizin sorununuz olmaktan çıkar: disk bozulursa sağlayıcı değiştirir, anakart giderse yenisini takar. Donanım eskidiğinde sözleşme bitiminde daha yeni bir modele geçmek de genellikle kolaydır.
CAPEX ve OPEX
Colocation ağırlıklı olarak CAPEX (sermaye harcaması) gerektirir: donanım en başta satın alınır. Ardından kabin, enerji ve bağlantı için aylık OPEX gelir. Dedicated sunucu ise tamamen OPEX'tir: başlangıç maliyeti yoktur ya da çok düşüktür, her ay sabit bir ücret ödenir.
Kaba bir karşılaştırma için şu formülü kullanabilirsiniz:
Colocation aylık maliyet ≈ (donanım bedeli / amortisman ayı)
+ kabin/enerji payı
+ bağlantı payı
+ yedek parça ve iş gücü payı
Dedicated aylık maliyet = kira bedeli (+ ek IP, ek bant genişliği)
Örnek bir hesap yapalım (rakamlar tamamen varsayımsaldır, sadece yöntemi göstermek içindir): Bir sunucu 6.000 birime alınıyor ve 48 ayda amorti ediliyorsa aylık donanım payı 125 birimdir. Kabin, enerji ve bağlantıdan sunucu başına 90 birim düşüyorsa, iş gücü ve yedek parça için de 25 birim eklenirse toplam 240 birim eder. Aynı yapılandırmanın dedicated kira bedeli 300 birim ise, colocation 48 ay boyunca daha ucuzdur. Ama bu fark ancak donanım gerçekten 48 ay kullanılırsa oluşur; 18 ayda ihtiyaç değişirse hesap tersine döner.
Dikkat edilmesi gereken kalemler:
- Enerji: colocation'da çoğu zaman kabin başına kW olarak ya da ölçülen tüketim üzerinden faturalanır. Yüksek yoğunluklu sunucular bu kalemi beklenenden hızlı büyütür.
- Yedeklilik: colocation'da yedek disk, yedek güç kaynağı ve yedek switch sizin maliyetinizdir.
- Vergi ve muhasebe: donanım alımının amortismanı ile kira giderinin muhasebe etkisi farklıdır; mali danışmanınızla konuşmaya değer.
Operasyon yükü
Colocation'da işletim sisteminin altındaki her şey de sizin sorumluluğunuzdadır:
- Donanım kurulumu, kabin içi kablolama ve etiketleme
- Firmware ve BIOS güncellemeleri
- Arıza tespiti ve parça değişimi (ya kendiniz gidersiniz ya da veri merkezinin remote hands hizmetini kullanırsınız)
- Out-of-band yönetim (IPMI, iDRAC, iLO) ağının güvenli kurulması
- Donanım envanteri ve garanti takibi
Veri merkezine yakın değilseniz remote hands hizmetinin kapsamını ve ücretini sözleşme öncesinde netleştirin. "Sunucuyu yeniden başlat" ile "diski değiştir ve RAID'i yeniden oluştur" aynı iş değildir.
Dedicated sunucuda bu listenin çoğunu sağlayıcı üstlenir. Size genellikle IPMI veya benzeri bir uzaktan konsol erişimi verilir; işletim sistemi ve üstündeki her şey sizindir.
Ölçeklenme
Dedicated sunucu ile büyümek hızlıdır: yeni bir sunucu siparişi çoğu zaman saatler ya da birkaç gün içinde teslim edilir. Küçülmek de sözleşme süresine bağlı olarak kolaydır.
Colocation'da büyüme adım adımdır. Yeni donanımın tedarik süresi haftalar sürebilir; kabinde yer ve enerji kapasitesi bitmişse yeni kabin gerekir. Buna karşılık belirli bir ölçeğin üzerinde (örneğin birkaç tam kabin) birim maliyet belirgin şekilde düşer ve ağ topolojisini tamamen kendiniz tasarlayabilirsiniz: kendi ASN'iniz, kendi BGP oturumlarınız, kendi switch altyapınız.
Karar tablosu
| Kriter | Colocation daha uygun | Dedicated daha uygun |
|---|---|---|
| Kullanım süresi | 3 yıl ve üzeri, öngörülebilir | Belirsiz veya kısa |
| Donanım ihtiyacı | Özel (GPU, özel NIC, yüksek disk yoğunluğu) | Standart yapılandırmalar |
| Başlangıç bütçesi | Sermaye harcaması yapılabilir | Nakit akışı öncelikli |
| Ekip | Donanım tecrübesi olan, sahaya erişebilen ekip | Küçük ekip, yazılım odaklı |
| Ölçek | Onlarca sunucu, birden fazla kabin | Birkaç sunucu |
| Ağ kontrolü | Kendi ASN, kendi BGP ve switch'ler | Sağlayıcının ağı yeterli |
| Büyüme hızı | Planlı ve kademeli | Hızlı ve değişken |
Tablodaki satırların çoğu bir tarafı gösteriyorsa karar görece kolaydır. Karışık bir tablo çıkıyorsa hibrit model düşünülebilir: sabit ve uzun ömürlü iş yüklerini (veritabanı, depolama) colocation'da, dalgalı ya da deneysel iş yüklerini dedicated sunucularda çalıştırmak. Aynı veri merkezinde her iki modeli sunan bir sağlayıcıyla çalışırsanız, ikisi arasında özel bir bağlantı (cross-connect veya VLAN) kurmak da kolaylaşır.
Kendi seçeneklerimizi karşılaştırmak isterseniz colocation ve hosting sayfalarında ayrıntılar var.
Toparlarken
Colocation kontrol ve uzun vadede birim maliyet avantajı sağlar, bedelini başlangıç yatırımı ve operasyon yüküyle ödersiniz. Dedicated sunucu esneklik ve düşük operasyon yükü sunar, bedelini uzun vadede daha yüksek toplam maliyetle ödersiniz. Hangisinin doğru olduğunu belirleyen en önemli iki soru şunlardır: donanımı kaç yıl kullanacaksınız ve arıza anında sahaya kim gidecek?
